Ratten laten zich zelden zien, dus je herkent ze aan wat ze achterlaten, zoals keutels en knaagschade. Hoe je rattenkeutels van muizenkeutels onderscheidt, lees je in ons artikel over muizenkeutels of rattenkeutels. Wat je eerst doet, is voedsel weghalen en nagaan waar de dieren binnenkomen. Voedsel is volgens de gids van het INBO voor diervriendelijke rattenbestrijding nog altijd de belangrijkste aantrekkingspool voor ratten en muizen.
Op grote schaal is uitroeien niet mogelijk, en na een geslaagde actie kunnen ratten de vrijgekomen plek weer innemen, zo staat in dezelfde gids. Preventie hoort er dus altijd bij, ook als je iemand inschakelt.
In België leven de bruine rat en de zwarte rat, en de bruine rat is het meest wijdverspreid, zegt Natuurpunt. Volgens het INBO is de zwarte rat zo schaars geworden dat hij in Zweden en Duitsland zelfs beschermd is. In Noordwest-Europa wordt hij vooral in kustgebieden en havens gevonden, en in Vlaanderen vormt hij een plaag in varkens- en pluimveehouderijen.
De bruine rat is de soort waar de meeste mensen mee te maken krijgen. De Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) schreef in haar brochure uit 2010 dat bruine ratten overal in Vlaanderen voorkomen, vooral waar mensen wonen. Ze schatte toen voorzichtig meer dan 5 miljoen dieren. Dat getal is ondertussen ruim vijftien jaar oud, en een recentere telling hebben we niet gevonden.
Op de kleur van de vacht kan je niet afgaan. Volgens dezelfde VMM-brochure zijn sommige bruine ratten zwart en veel zwarte ratten bruin. De zwarte rat heeft een kleiner postuur, een langere en ruigere vacht, grotere en weinig behaarde oren, grotere ogen en een langere, dunnere staart. Bij de bruine rat is de staart korter dan het lijf, bij de zwarte rat langer, zo staat het bij Natuurpunt. Een uitgebreide vergelijking vind je in ons artikel over het verschil tussen de zwarte en de bruine rat.
De bruine rat graaft holen en zit graag in kelders, kruipruimten, schuren en stallen. De zwarte rat klimt goed en nestelt in een gebouw meestal hoog onder het dak. Beide beschrijft het INBO zo. Ratten zijn ook schuw voor alles wat nieuw is. Dat heet neofobie en het verklaart waarom een dier een nieuwe klem of een nieuw lokaasdoosje eerst mijdt.
Een bruine rat is vanaf ongeveer drie maanden vruchtbaar en krijgt tot vijf keer per jaar een nest van gemiddeld zeven (INBO) tot tien (VMM) jongen, afhankelijk van de bron. Wat dat betekent voor je aanpak lees je bij ratten bestrijden.
Kijk naar keutels en knaagschade, en let op de plek waar je ze vindt.
Keutels zijn het makkelijkst te vinden. Hoe je rattenkeutels en muizenkeutels uit elkaar houdt, lees je in ons artikel over rattenkeutels herkennen. Knaagsporen vind je op wat ratten kunnen bereiken. Het INBO noemt knaagschade aan isolatiemateriaal en elektrische bekabeling als een veelvoorkomende vorm van schade, en die schade kan hoog oplopen.
Ook de plek vertelt iets. Sporen hoog onder het dak passen bij de leefwijze van de zwarte rat, maar die is schaars geworden, dus kijk ook naar de keutels. In een kelder, een kruipruimte, een schuur of langs een sloot denk je eerder aan een bruine rat. Dat volgt uit de leefplekken die het INBO voor beide soorten beschrijft.
Een bruine rat die ’s zomers bij een slootkant leeft, trekt ’s winters vaak naar de warmte van huizen of stallingen, aldus het INBO. Vind je in het najaar plots sporen in een schuur of kelder, dan past dat bij dat gedrag.
Ratten komen af op voedsel en op een beschutte plek, en de combinatie werkt versterkend. Alleen schuilplaatsen trekken ze niet aan, schrijft het INBO. Een vaste voedselbron zoals een open composthoop of overvloedig strooivoer in een kippenhok is het klassieke voorbeeld.
De VMM noemt composthopen en voederplaatsen voor kippen en eenden geliefkoosde verblijfplaatsen van bruine ratten. Wat je daar zelf aan kan doen, staat in dezelfde INBO-gids. Sluit een compostvat of afvalton af met een goed sluitend deksel, zodat er geen rat in kan klimmen. Strooi kippenvoer niet op de grond maar gebruik een voerbakje.
In steden zit de bruine rat volgens het INBO vooral in de riolering, waar de temperatuur het hele jaar redelijk gelijk blijft en meestal voedsel te vinden is. Afval speelt overal mee. Volgens dezelfde gids toonde de ervaring in de jaren zestig en zeventig dat een beter afvalbeleid het aantal ratten sterk kan verminderen, zonder dat er meer rattengif nodig was. Wat voederoverlast met ratten in steden doet, lees je in ons artikel over voederoverlast in steden. En hoe een rattenplaag kan ontstaan na wekenlange regen, beschrijft ons artikel over regenval als broedplaats.
Waar je ratten aantreft, hangt af van de soort en van wat er te rapen valt. De zwarte rat zit in een gebouw meestal hoog onder het dak. De bruine rat zit laag, in kelders, kruipruimten, schuren en stallen, en in de grond zelf. Zo omschrijft het INBO het.
In huis gaat het dus om zolder, dakrand, kelder en kruipruimte. Wat je daar zelf kan nakijken en dichten, beschrijven we in ons artikel over ratten in huis. In de tuin komen de ratten op composthoop, kippenhok, vogelvoer en afval af.
In steden wordt de bruine rat volgens het INBO voornamelijk in de riolering aangetroffen, en daar kom je als particulier niet zelf aan. Rodenticiden in rioolstelsels zijn volgens de gids voorbehouden aan professionele gebruikers. Vermoed je dat ratten uit het riool komen, meld dat dan bij je gemeente.
Ratten kunnen ziekteverwekkers dragen en overdragen, en ze richten schade aan. Hoe groot het risico voor jou precies is, hangt af van hoe je met ze of hun sporen in contact komt.
Een van de ziekten waar het over gaat, is leptospirose. Volgens de VMM leeft de bacterie bij de rat in de nieren, zonder dat het dier er zelf ziek van wordt. Mensen raken besmet via urine en besmet water. De symptomen variëren van een griepachtig gevoel tot aantasting van vitale organen. Het RIVM noemt door rattenurine besmet oppervlaktewater de grootste risicobron voor de mens. In Nederland worden per jaar gemiddeld dertig gevallen van meestal ernstige leptospirose vastgesteld. Volgens het RIVM kan je ook besmet raken door contact met levende of dode ratten. Raak een dode rat dus niet met blote handen aan.
Voor België meldt Sciensano 17 gevallen van leptospirose in 2020 en 38 in 2021. Dat is het totaal, dus niet enkel besmettingen via ratten. Het rapport spreekt over contact met water dat verontreinigd kan zijn door de urine van dieren.
De VMM voegt eraan toe dat ratten drager kunnen zijn van onder meer salmonella en die kunnen overdragen op vee, huisdieren en mensen. Vooral de bruine rat is een grote verspreider, omdat hij meestal dicht bij mensen en huisdieren leeft. Een overzichtsstudie over Europese landen vond bij ratten in totaal 53 verschillende ziekteverwekkers die ook mensen kunnen treffen. Dat betekent dat ze bij ratten zijn gemeld, niet dat elke rat ze allemaal draagt.
Het INBO noemt vraatschade en knaagschade. Ratten beschadigen vaak isolatiemateriaal en elektrische bekabeling. Over knaagschade aan de bekabeling van je wagen lees je meer in ons artikel over knaagdieren en autobekabeling.
Ratten verjagen lukt alleen als je ze niets meer te bieden hebt. Het INBO schrijft dat dieren hun gedrag enkel aanpassen als ze elders een beter alternatief hebben. Haal dus eerst voedsel en schuilplaatsen weg en ga na waar ze binnenkomen. Volgens het INBO is dat de belangrijkste stap, ook als je daarna klemmen zet.
Voedsel weghalen is het meest concreet. Bewaar niets eetbaars open, sluit afvalbakken en compostvaten goed af, en strooi kippenvoer niet op de grond (INBO).
Een professional is volgens het INBO een goed idee als je eigen actie niet het gewenste resultaat oplevert. Ratten zijn schuw voor nieuwe voorwerpen zoals klemmen en lokaas, dus een eerste klem die niets vangt, zegt nog niets.
Volgens het INBO mogen particulieren rodenticiden enkel in of rond gebouwen gebruiken. De toegelaten concentratie van de werkzame stof is lager dan voor professionals en de verpakkingen zijn kleiner. Producten uit het gesloten circuit zijn enkel toegankelijk voor geregistreerde of professionele gebruikers. Welk product je vandaag precies mag kopen, controleer je op de productlijst van de FOD Volksgezondheid. Alles over kopen en alternatieven staat in ons artikel over rattenvergif kopen in België.
Op je eigen terrein ben je zelf verantwoordelijk. Dat zeggen gemeenten als Pajottegem en Waregem, en ook VRT NWS schrijft dat je een rattenprobleem in huis of tuin zelf moet oplossen. De gemeente komt tussen op het openbaar domein. Ook de Vlaamse overheid ziet het zo. In een antwoord op een schriftelijke vraag in het Vlaams Parlement uit 2025 staat dat de VMM geen dienstverlening aanbiedt voor de bestrijding van de bruine rat buiten de waterlopen. Elke beheerder of elk bestuur zorgt volgens datzelfde antwoord zelf voor rattenbestrijding op zijn terrein.
Het INBO voegt toe dat veel gemeenten ondersteuning bieden bij een ernstig ratten- of muizenprobleem. Wat je gemeente precies doet en tegen welke voorwaarden, verschilt. Vraag het na voor je zelf iets onderneemt.
Als je eigen aanpak niet werkt, als je de bron niet vindt, of als het probleem in de riolering of een groot pand zit. Professionele gebruikers mogen rodenticiden ook in open terrein, op vuilnisbelten en in rioolstelsels gebruiken, aldus het INBO. Meer over onze aanpak vind je op de pagina over ratten bestrijden.
De prijs hangt af van hoe groot het probleem is, waar de ratten zitten en hoeveel opvolging nodig is.
De bruine rat heeft een staart die korter is dan zijn lijf, de zwarte rat een staart die langer is (Natuurpunt). Op de kleur kan je niet afgaan, want er bestaan bruine ratten die zwart zijn en zwarte die bruin zijn (VMM).
Kijk naar de keutels, want die verschillen in grootte. Hoe je ze uit elkaar houdt, lees je in ons artikel over muizenkeutels of rattenkeutels.
Geluid alleen zegt weinig over het dier. Kijk ook naar keutels, knaagschade en de plek. Hoor je iets hoog onder het dak, dan past dat bij een zwarte rat, en in een kelder of kruipruimte eerder bij een bruine (INBO). Wat je ’s nachts kan horen, staat in ons artikel over ratten in huis.
Wat ze bij mensen vinden. Het INBO noemt een open composthoop en overvloedig strooivoer in een kippenhok als vaste voedselbronnen, en voedsel als belangrijkste aantrekkingspool voor ratten en muizen.
Volgens het INBO is er geen bewijs dat ultrasone toestellen dieren wegjagen, en er zijn geen erkende geurstoffen voor het weren van ratten en muizen in België.
Ratten kunnen volgens de VMM ziekteverwekkers overdragen op vee, huisdieren en mensen. Houd voer van huisdieren dus niet buiten staan, want voedsel trekt ratten aan.
Op je eigen terrein ben je zelf verantwoordelijk, op het openbaar domein de gemeente (Waregem). Neem contact op met je gemeente, want de ondersteuning verschilt per gemeente.
Dat kan. Volgens het INBO is uitroeien op grote schaal niet mogelijk en kunnen ratten na een geslaagde actie de vrijgekomen zone weer innemen. Preventie blijft dus nodig.
Wacht niet tot het probleem groter wordt. Neem contact op voor een
vrijblijvend adviesgesprek of een offerte op maat.
Neem vandaag nog contact met ons op en kies voor een veilige en effectieve oplossing.
We contacteren je uiterlijk de eerstvolgende werkdag terug.